7.1.1

Aanleiding

Aanpassen aan klimaatverandering is noodzakelijk

Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor onze economie, gezondheid en veiligheid. Het is van groot belang dat Nederland zich aanpast aan deze veranderingen. Als we niets doen, kan de schade in onze steden oplopen tot zo’n € 70 miljard in de periode tot 2050. Ook in het landelijk gebied kan aanzienlijke schade optreden. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken ook daar wateroverlast. Op andere momenten ontstaat juist droogte­schade. Hitte veroorzaakt uitzettingsproblemen bij spoor­wegen, bruggen en andere infrastructuur. Ook raakt hitte de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen en jonge kinderen. Volgens het Wereld Rampen Rapport van het Internationale Rode Kruis was de hittegolf in Frankrijk in de zomer van 2015, met een dodental van circa 3.300 mensen, de dodelijkste natuurramp van dat jaar na de aardbeving in Nepal.


Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe.

Met het Hoogwaterbeschermingsprogramma werken we aan het voorkomen van overstromingen. In dit Deltaplan Ruimtelijke adaptatie gaat het om het beperken van de gevolgen door de ruimtelijke inrichting, mocht er toch een overstroming plaatsvinden.


Als we niets doen, kan de schade in onze steden oplopen tot zo’n € 70 miljard in de periode tot 2050.

Bron: ‘Schades door watertekorten en -overschotten in stedelijk gebied’ (Deltares 2012) en Manifest Klimaatbestendige stad’ (Coalities Klimaatbestendige stad, 2013).

Aanpak versnellen en intensiveren

Nederland werkt al enige tijd aan ruimtelijke aanpassingen aan klimaatverandering (‘ruimtelijke adaptatie’). De urgentie van adaptatie is echter toegenomen. De gevolgen van klimaat­verandering zijn nu al merkbaar; recente onderzoeken bevestigen dat. Extreme neerslag blijkt nu al duidelijk vaker voor te komen dan in de jaren vijftig en de kans op dergelijke hevige buien neemt naar verwachting in de toekomst nog verder toe. Denk bij het effect van extreme neerslag aan de wateroverlast die in de zomer van 2016 vooral het zuiden van het land trof. Tekenend is ook dat de laatste jaren vrijwel allemaal tot de tien warmste jaren sinds het begin van de metingen behoren, zowel in Nederland als wereldwijd.


Extreme neerslag blijkt nu al duidelijk vaker voor te komen dan in de jaren vijftig en de kans op dergelijke hevige buien neemt naar verwachting in de toekomst nog verder toe.

Hoe het klimaat in Nederland zich precies ontwikkelt, is onzeker. Dat hangt af van wereldwijde ontwikkelingen. Een opwarmend klimaat kan domino-effecten en abrupte veranderingen in gang zetten, zoals het versneld afkalven van ijskappen, het verdwijnen van zeeijs in het Noordpoolgebied, het ontdooien van permafrostgebieden, veranderingen van oceaanstromingen en veranderingen in het buienpatroon (intensiever en langduriger). Voor Nederland als laagliggend en dichtbevolkt land kunnen de gevolgen van klimaatverandering groot zijn. Nederland zal daarom adaptief moeten inspelen op veranderende inzichten en ontwikkelingen in het klimaat. Sinds 2010 is adaptief deltamanagement de centrale aanpak in het Deltaprogramma.

Met de huidige manier van werken maken we onvoldoende vaart met ruimtelijke adaptatie. Uit de tussentijdse evaluatie van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie blijkt dat de implementatie goed is gestart, maar dat de huidige aanpak partijen te weinig prikkelt om ervoor te zorgen dat ruimtelijke adaptatie vanaf 2020 onlosmakelijk onderdeel is van beleid en uitvoering. Daardoor halen we de eerder gestelde doelen niet. Uit de evaluatie van de Deltawet bleek eerder al dat ruimtelijke adaptatie nog een grote mate van vrijblijvendheid kent en dat er grote verschillen zijn tussen regio’s en gemeenten, zowel in bewustwording als in analyse en aanpak. De Tweede Kamer heeft in verschillende moties gevraagd versneld in actie te komen. Ze vraagt de regering onder meer om samen met gemeenten, waterschappen en anderen in 2016 tot een overtuigend actieplan voor stedelijk waterbeheer te komen, om waterberging en vergroening in de stad te stimuleren (motie-Jacobi/Dik-Faber).


moties

Motie-Jacobi/Dik-Faber, kamerstuk 34300-J nr. 22 d.d. 30 november 2015: “… verzoekt de regering om samen met gemeenten, waterschappen en andere derden in 2016 tot een overtuigend actieplan Stedelijk Waterbeheer te komen met daarin alle mogelijk manieren om waterberging en vergroening in de stad te stimuleren.” Motie-Visser, kamerstuk 34436 nr. 8 d.d. 4 juli 2016: “… verzoekt de regering om met de waterschappen en gemeenten in overleg te treden om een plan te maken hoe er in de toekomst in deze extreme gavellen sneller gehandeld kan worden om daarmee schade zo veel mogelijk te beperken.” Motie-Jacobi/Leenders kamerstuk 34550-J nr. 23 d.d. 22 november 2016: “… verzoekt de regering in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie initiatieven voor particulieren waar het gaat om vergroening en het vasthouden van water te stimuleren en (eventuele) belemmeringen daarvoor uit de weg te ruimen.” Motie-Geurts kamerstuk 34550-J nr. 21 d.d. 14 november 2016: “… verzoekt de regering het actieplan Code Oranje van waterschap Peel en Maasvallei op het samenwerkingsniveau van landsdeel Zuid, als koploperproject voor te dragen in het kader van het Deltaprogramma Klimaatadaptatie.”

We moeten dus meer doen. Gerichter, concreter en actiever. Ook waar dreigingen niet acuut zijn, is een versnelling urgent: om geen kansen te missen bij investeringen in gebouwen en infrastructurele werken, die tenslotte vaak vele decennia blijven bestaan.

Om tot de gewenste versnelling te komen, hebben de partners binnen het Deltaprogramma, op voorstel en onder regie van de deltacommissaris, besloten dit Deltaplan Ruimtelijke adaptatie te maken.

  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018