7.3.5

Huidige aanpak

Nationaal niveau

Sinds oktober 2014 werken de partijen in het Deltaprogramma aan de implementatie van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie. Het Deltaprogramma ondersteunt dit met kennisontwikkeling en -uitwisseling, het Stimulerings­programma, het Kennisportaal en lerend evalueren op basis van een monitor (2015, 2016) en een tussentijdse evaluatie (2017). Gemeenten die kwetsbaarheden in kaart brengen, kunnen ondersteuning krijgen bij het uitvoeren van stresstesten. Met steun van het Deltaprogramma zijn vijftien impactprojecten gestart, waarvan er tien zijn afgerond. De resultaten zijn onder meer via het Kennisportaal gedeeld.

Nieuwe kennis is ook beschikbaar gekomen door landelijke onderzoeksprogramma’s zoals Kennis voor Klimaat en de onderzoekslijn Klimaatbestendige stad van het Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK). Gemeenten, provincies, waterschappen en ook burgers en maatschappelijke organisaties hebben kennis over de uitvoering opgedaan. In netwerken als de Alliantie Klimaat­bestendige stad en de City Deal Klimaatadaptatie wisselen overheden en andere partijen ervaringen en kennis uit. De verschillende soorten kennis zijn van belang om ruimtelijke adaptatie te verbeteren en te versnellen. Daarnaast is ingezet op ondersteuning van het onderwijs, zodat toekomstige professionals de kennis en vaardigheden hebben om met ruimtelijke adaptatie aan de slag te gaan.

Het Rijk zorgt ervoor dat de nationale vitale en kwetsbare functies beter bestand worden tegen overstromingen. Tussendoel is dat het Rijk uiterlijk in 2020 waar nodig beleid en regelgeving voor vitale en kwetsbare functies heeft vastgesteld. Het Deltaprogramma heeft in vier gebiedspilots het nationale spoor voor vitale en kwetsbare functies verbonden met het regionale spoor. Twee van de dertien nationale vitale en kwetsbare functies (nucleaire installaties en laboratoria voor infectieuze stoffen) zijn al waterrobuust ingericht. Ook enkele afvalwaterzuiveringen en ziekenhuizen worden waterrobuust ingericht. De focus ligt nu vooral op de samenhang tussen de ambitieniveaus voor de verschillende nationale vitale en kwetsbare functies en de borging daarvan, op basis van kennis over de (keten)afhankelijkheden tussen de functies.

Koplopers op lokaal en regionaal niveau

Verschillende gemeenten en regionale samenwerkings­verbanden hebben de afgelopen tijd de opgave voor ruimtelijke adaptatie al in beeld gebracht met stresstesten, klimaatscans of andere methoden. Eén op de vier gemeenten heeft een vorm van een stresstest uitgevoerd. Koplopers hierbij zijn bijvoorbeeld Amsterdam, Breda, Dordrecht, Rotterdam en Zwolle. Uit de tussentijdse evaluatie van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie blijkt dat de stresstest gewerkt heeft, in de zin dat partijen gevoel hebben gekregen voor de problematiek en concreet hebben kunnen maken welke dreigingen en kansen voor hen relevant zijn. Wel lopen methoden, beschouwde thema’s en diepgang nog uiteen.

Er zijn ook al veel voorbeelden van concrete projecten. In Zuid-Nederland werken Waterschap Aa en Maas en Staatsbosbeheer samen aan rendabele natte teelt. Natte teelt is te combineren met waterberging en leidt tot een betere waterkwaliteit en biodiversiteit. In Noordoost-Twente zijn verschillende maatregelen uitgevoerd om droogteschade te voorkomen: verhoging van beekbodems, aanleg van stuwen, vervanging van duikers door een ‘voorde’ en de inrichting van retentie in beekdalen. Rotterdam werkt structureel met vele kleine initiatieven aan het tegengaan van hittestress. Zo heeft een parkeergarage onlangs bij de renovatie groene gevels en een parktuin met wandelpaden, gazon en siergrassen gekregen. In het Zomerhofkwartier hebben bewoners tegels vervangend door groene (gevel)tuinen. De gemeente heeft op overbodige parkeerplekken planten en bloemen aangebracht.

In Breda wordt de binnenstad groener met oog voor cultuur­historie en kansen voor ondernemers. Provincies en water­schappen creëren in het landelijk gebied extra waterberging in combinatie met natuur, slim peilbeheer van oppervlaktewater en verbetering van de ‘sponswerking’ van de bodem. Provincies koppelen de aanpak van klimaatopgaven aan gebiedsinrichtingsprojecten zoals Waterdunen in Zeeland, het Land van Cuijk in Brabant en beekherstelprojecten zoals de Eckelsebeek in Limburg. Hoogeveen heeft de stappen ‘weten’ en ‘willen’ parallel uitgevoerd. Medewerkers van verschillende disciplines – groen, riolering, water en ruimtelijke ordening – hebben hierin samengewerkt. Op deze manier wordt de stap naar ‘werken’ snel gemaakt, met als doel een klimaat­bestendige inrichting van het centrumgebied van Hoogeveen.

Ook het bedrijfsleven neemt initiatief. Zo heeft Wehkamp in Zwolle het landelijke distributiecentrum ‘klimaatactief’ gemaakt met groene daken, zonnepanelen en bijdragen aan de biodiversiteit in de omgeving. Ook is het gebouw waterrobuust ingericht door voorzieningen voor energie en ICT hoog in het gebouw te plaatsen en dijkjes om het gebouw te zetten. Steeds meer ondernemers kiezen voor groene daken of filteren en hergebruiken regenwater. Via Amsterdam Rainproof ontdekken Amsterdammers wat ze zelf kunnen doen met water en groen. Eenvoudige maatregelen maken de wijk aantrekke­lijker en klimaatbestendiger.

Deze opsomming doet al gauw anderen te kort. In het hele land zijn al projecten gerealiseerd op verschillende schaalniveaus.

Figuur 12a

Mogelijke inrichting die op kavelniveau kan bijdragen aan het beperken van de nadelige effecten van wateroverlast, hitte en droogte.

Figuur 12b

Mogelijke inrichting die op schaalniveau van de wijk kan bijdragen aan het beperken van de nadelige effecten van wateroverlast, hitte en droogte.

Figuur 12c

Mogelijke inrichting die op regionaal schaalniveau kan bijdragen aan het beperken van de nadelige effecten van wateroverlast, hitte en droogte.

  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018