7.4.4

Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie

De ambities, afspraken en acties zoals opgenomen in dit Deltaplan Ruimtelijke adaptatie kunnen alleen gerealiseerd worden als alle overheden intensief met elkaar samenwerken aan het hogere doel en vanuit ieders eigen verantwoorde­lijk­heid. Dat is de essentie van de werkwijze binnen het nationale Deltaprogramma! Hierbij wordt zeker ook de samenwerking gezocht met private partijen, maatschappelijke organisaties en met burgers. Niet alleen om de bewustwording van een meer klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland te vergroten, maar ook om de energie in de samenleving rond dit onderwerp maximaal aan te wenden.

Voor ruimtelijke adaptatie ligt een sterk accent op de inspanningen en inzet van alle provincies, gemeenten en waterschappen. Immers, de toenemende wateroverlast, hittestress en droogte worden vooral lokaal en regionaal ervaren.

Het formuleren van beleid en maatregelen zal dan ook op dit lokale en regionale niveau moeten gebeuren. Provincies en gemeenten stellen, in samenspraak met waterschappen, in hun omgevingsvisies de kaders vast vanuit hun verant­woordelijk­heid voor de ruimtelijke inrichting. Gemeenten vertalen deze door naar omgevingsplannen, in samenspraak met de waterschappen. Maatwerk en samenwerking tussen de overheden is onontbeerlijk om alle doelen van ruimtelijke adaptatie in de komende jaren te kunnen bereiken. Niemand kan het alleen. Op het lokale en het regionale niveau moeten de juiste verbindingen worden gelegd tussen de opgave voor ruimtelijke adaptatie en andere ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw en de energietransitie. Bij dit alles heeft het Rijk de verantwoordelijkheid om invulling te geven aan de ruimtelijke adaptatieopgave die gekoppeld is aan het eigen vastgoed, het hoofdwatersysteem en de hoofdinfrastructuur. Daarnaast heeft het Rijk de verantwoordelijkheid om de nationale vitale en kwetsbare functies beter bestand te maken tegen de gevolgen van het veranderende klimaat.

De uitvoering van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie begint bij gemeenten en waterschappen, die van oudsher samen­werken binnen het beheergebied van het waterschap. Voor het landelijk gebied sluit de provincie hierbij aan vanuit de overkoepelende verantwoordelijkheid voor ruimte en natuur. Rijkswaterstaat is partner als het hoofdwatersysteem aan de orde is. Vanzelfsprekend zullen noodzakelijke ingrepen in de ruimte een plaats krijgen in de provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies en -plannen. Daar vindt ook koppeling plaats met andere programma's (NAS, Energietransitie). Het initiatief voor het realiseren van de gewenste samenwerking ligt bij de verantwoordelijke bestuurders van genoemde overheden. Dat kan en zal per gebied verschillen. Er zijn al mooie voorbeelden van dergelijke lokale en regionale samenwerkingsverbanden, zoals in de regio met de Uitnodiging Zuid-Nederland, de Kop van de Betuwe, het Rijk van Nijmegen, de noordelijke Vechtstromen, de living labs Dordrecht en Overijssel en het programma Klimaatadaptatie Zeeland. Ook in de grote steden is veel ervaring opgebouwd. De medeoverheden spraken met de deltacommissaris af dat ze ervoor zorgen dat voor het eind van dit jaar (2017) op deze manier landsdekkend wordt samengewerkt.

Tevens is het essentieel dat er een verbinding ontstaat tussen het werken aan ruimtelijke adaptatie door gemeenten, waterschappen, provincies en het nationale niveau van het Deltaprogramma, onder de regie van de deltacommissaris. Dit is van belang om de voortgang te kunnen volgen, onder meer ten behoeve van de jaarlijkse rapportage via het Deltaprogramma (wettelijke taak van de deltacommissaris), maar ook om ervaringen uit te wisselen en relaties te leggen met de andere opgaven van het Deltaprogramma voor waterveiligheid en zoetwater. Betrokken partijen in de Stuurgroep Deltaprogramma hebben afgesproken dat ze hierbij aansluiten bij de huidige gebiedsoverleggen van het Deltaprogramma, waar alle overheden aan tafel zitten, zijnde de zoetwaterregio’s of de waterveiligheidsregio’s. Zo nodig wordt de vertegenwoordiging in deze gebiedsoverleggen voor dit doel aangepast, bijvoorbeeld door aansluiting van lokale en regionale bestuurders met de ruimtelijke portefeuille. Uiterlijk 1 november 2017 is duidelijk welke keuze voor de zoetwater­regio’s en/of water­veiligheidsregio’s benut zal worden voor de landsdekkende rapportagelijn tussen de lokale en regionale samenwerkings­verbanden en het nationale niveau van het Deltaprogramma. De Stuurgroep Ruimtelijke adaptatie is daarbij adviserend orgaan voor de Nationale Stuurgroep Deltaprogramma.

Gezien de extra opgave die hiermee gemoeid kan zijn, stelt de staf deltacommissaris gedurende twee jaar (2018 en 2019) een beperkt budget (€ 300.000 per jaar, te verdelen over de gebieden) beschikbaar om invulling te kunnen geven aan de uitbreiding van de huidige rol van de gebiedsoverleggen, met name gericht op het aanhaken van de gemeenten in de gebieden bij de opgave voor ruimtelijke adaptatie.

Startpunt voor de aanpak van ruimtelijke adaptatie is het – voor zover nog niet gedaan – in beeld brengen van de kwets­baarheden door het uitvoeren van een ‘gestandaardiseerde’ stresstest in elke gemeente, zoals ook aanbevolen door de Adviescommissie Water in het recente advies over water­overlast. De uitkomsten van de stresstest leiden tot een uitvoeringsagenda van maatregelen en tot ruimtelijke adviezen ten behoeve van de provinciale en gemeentelijke omgevings­visies. Vervolgens pakken partijen gezamenlijk de geformu­leerde ambities en acties op. Er wordt daarbij gewerkt langs de lijnen van de zeven ambities uit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Dit zal ertoe leiden dat in 2020 klimaat­bestendig en waterrobuust denken en handelen volledig is ingebed in beleid en uitvoering bij gemeenten, water­schappen, provincies en Rijkswaterstaat. Dit betekent onder andere dat provincies en gemeenten in afstemming met elkaar het onderwerp ruimtelijke adaptatie van meet af aan meenemen bij het maken van Omgevingsvisies en –plannen, vanuit hun beleidsmatige rol in het fysieke domein. Daarbij betrekken ze vanaf aanvang de adviezen en inzichten van waterschappen.

  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018