7.3.1

Wateroverlast

We werken al zo’n vijftien jaar aan het beperken van wateroverlast, in het kader van ‘Waterbeleid in de 21e eeuw’. De nadruk lag in deze periode op het voorkomen van wateroverlast door langdurige regenval, volgens de trits ‘vasthouden, bergen, afvoeren’. Gemeenten hebben de riolering ruimer gemaakt, regenwater afgekoppeld en meer ruimte voor water gemaakt in openbaar groen (wadi’s) en op straten (verlaagde straatprofielen). Waterschappen hebben meer opvangmogelijkheden voor regenwater in het water­systeem gecreëerd en de afvoer effectiever gemaakt. Provincies leggen sinds 2009 functie­specifieke beschermings­­niveaus voor wateroverlast vast in provinciale verordeningen en markeren daarmee de grens van de overheids­verantwoordelijkheid.

Waterschappen en gemeenten hebben fors geïnvesteerd in deze maatregelen. In de periode van 2003 tot en met 2015 hebben waterschappen gezamenlijk zo’n € 1,5 miljard uitgegeven aan de bestrijding van wateroverlast met maatregelen in het watersysteem. Gemeenten gaven alleen al in 2015 in totaal € 1,56 miljard uit aan stedelijk waterbeheer, waarvan € 225 miljoen voor de aanpak van regenwateroverlast. Ondanks deze inspanningen komt wateroverlast steeds vaker voor, door klimaatverandering en toenemende verharding en bebouwing.

Klimaatverandering is zichtbaar: extreme neerslag neemt toe

Uit recente analyses blijkt dat klimaatverandering nu al zicht­baar is in de statistieken van extreme regenbuien. Extreme neerslag­gebeurtenissen komen nu al twee tot vijf keer zo vaak voor als in de jaren vijftig en zullen in de toekomst nog vaker optreden: tot vijf keer zo vaak in 2050 en tot tien keer zo vaak in 2085 ten opzichte van de huidige situatie (op basis van de KNMI’14-klimaatscenario’s). Hoe dit doorwerkt in de kans op wateroverlast verschilt van gebied tot gebied, maar over het algemeen neemt de kans op wateroverlast toe. Wateroverlast kan ontstaan door langdurige neerslag (meestal in de winter), maar ook door kortdurende, zeer hevige neerslag (vaker in de zomer). De impact van deze twee typen neerslag verschilt en is ook afhankelijk van de plaats waar de neerslag valt: in landelijk gebied of in de stad.De impact kan zo groot zijn dat burgers of bedrijven schade ondervinden, ondanks het feit dat overheden preventieve maatregelen hebben getroffen. Voor deze schade zijn waterschap en gemeente niet aansprakelijk. Burgers en bedrijven hebben ook een eigen verantwoordelijkheid, maar zijn zich vaak onvoldoende bewust van het risico en hebben te weinig kennis van maatregelen waarmee ze het risico kunnen beperken. Daardoor is lang niet iedereen verzekerd tegen schade door wateroverlast. Daarbij is de dekking van verzekeringen niet volledig en ook het calamiteitenfonds van het Rijk vormt geen sluitend vangnet.

Figuur 11

Situatie met meer dan 100 mm neerslag in twee dagen in augustus 2010 (links) en de tranformatie naar een 2 graden warmer klimaat (rechts); bron KNMI

Stedelijk gebied: vooral korte hoosbuien zijn problematisch

In steden hebben met name de kortdurende, maar zeer hevige buien grote impact. Het regenwater moet in het dicht­bebouwde en verharde stedelijke gebied grotendeels via de riolering en openbare weg wegstromen. Het riool is niet geschikt om zo veel water in zo’n korte tijd af te voeren. Het teveel aan water stroomt dan naar lage plekken en kan daar schade of overlast bezorgen, zoals stremming van wegen of spoorwegen en wateroverlast in huizen en bedrijven. De impact verschilt sterk per locatie, en naast de financiële schade blijkt ook de emotionele schade bij herhaalde wateroverlast groot. Waterberging op daken en in tuinen, straten en parken is een kosteneffectievere aanpak van wateroverlast door hoosbuien dan verdere uitbreiding van de riolering. Bewoners en bedrijven zijn op hun eigen terrein in beginsel zelf verantwoordelijk voor het omgaan met regenwater.

Landelijk gebied: ook hier neemt de impact van hoosbuien toe

In het landelijk gebied vormt langdurige neerslag een groter probleem dan hoosbuien. Als oplossing hiervoor hebben waterschappen en provincies, samen met gemeenten en agrariërs, waterberging in het landelijk gebied gecreëerd door landbouwgronden bij langdurige neerslag te laten vernatten, uit productie te nemen of om te vormen in water­bergings­gebieden. De laatste jaren leiden ook kortdurende hoosbuien in het landelijk gebied incidenteel tot ontregeling. Er valt soms zo veel regen dat zelfs hier het water niet snel genoeg weg kan, ondanks het feit dat het landelijk gebied veel meer ruimte voor water heeft dan het stedelijk gebied en water hier gemakke­lijker weg kan zakken in de bodem. In dat soort situaties staan bijvoorbeeld delen van snelwegen onder water of verzakken de taluds van wegen of spoorlijnen. De hoosbuien vallen vaak in het zomerseizoen, waardoor soms complete oogsten verloren gaan.

  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018