3.2

Middelen van andere partners

Integrale aanpak Deltaprogramma

Het Deltaprogramma werkt aan doelmatige, integrale oplossingen voor de waterveiligheids- en zoetwateropgaven van nationaal belang. Bij integrale projecten die meer doelen dienen dan alleen waterveiligheid en zoetwatervoorziening dragen doorgaans meerdere partners van het Deltaprogramma een financiële verantwoordelijkheid. Dat geldt ook voor waterveiligheids- en zoetwateroplossingen die tot meer kosten en meer baten leiden. Dit jaar bevat het Deltaprogramma ook een concreet deltaplan voor ruimtelijke adaptatie. Bij het adresseren van deze nationale opgave spelen decentrale overheden een cruciale rol.

De integrale aanpak van het Deltaprogramma biedt kansen voor natuurinclusieve oplossingen voor water- en natuuropgaven.


Blauwe verbinding

De Blauwe verbinding is een open watergang van dertien kilometer in Rotterdam, Rhoon en Barendrecht. De watergang verbindt het Zuiderpark in Rotterdam, het Zuidelijk Randpark, het nieuw aan te leggen Landschapspark Buytenland in Rhoon en de Zuidpolder in Barendrecht. Gemeente Rotterdam en Waterschap Hollandse Delta maken een plan om de waterhuishouding te verbeteren, de recreatieve mogelijkheden te vergroten en de leefbaarheid in omliggende woonwijken een impuls te geven. Een van de bouwstenen is een koppeling tussen de Blauwe verbinding en de zwemmersplas in het Zuidelijk Randpark. Daarvoor moet de watergang de A15 en de Betuwelijn kruisen en moet een deel van de watergang worden gegraven. De partijen hebben hiervoor subsidie aangevraagd. Succesfactoren zijn de vroegtijdige ondertekening van een convenant door acht regionale partijen en de koppeling met de verbreding van de A15 (via uitvoeringsovereenkomst met Rijkswaterstaat).


Van de deltaplannen maken ook maatregelen die volledig door decentrale overheden worden bekostigd deel uit. Een voorbeeld zijn zoetwatermaatregelen in het regionaal watersysteem.  

Waterschappen

Het Rijk en de waterschappen hebben op grond van de Waterwet de taak om de versterking van de primaire water­keringen te bekostigen. De waterschappen verwachten in de periode 2017-2020 samen in totaal € 5,2 miljard te investeren, waarvan € 2,3 miljard in waterkeringen. Een substantieel deel hiervan bestaat uit de zogenoemde waterschapsbijdrage aan de versterking van de primaire keringen die in beheer zijn bij de waterschappen. Deze bijdrage is de afgelopen jaren toegenomen tot een structurele bijdrage van € 181 miljoen per jaar vanaf 2015 (zie Deltaplan Waterveiligheid).


in waterkeringen.

Bron: ABF Research, WAVES- Financiële  gegevens waterschapsbegroting.

De investeringen van de waterschappen vinden vooral op de lange termijn plaats. De waterschappen brengen de uitgaven niet direct in rekening bij de ingezetenen, maar verdelen deze over meerdere jaren, net als de andere overheden (met uitzondering van de rijksoverheid). De totale waterschaps­lasten komen in 2017 uit op € 2,7 miljard. Dat komt neer op een kostenstijging van 1,8% ten opzichte van 2016.

Figuur 5

Investeringen waterschappen 2017-2020

De totale uitgaven van de waterschappen in 2017 worden geraamd op € 2,7 miljard. Hiervan heeft 39% betrekking op de aanleg en exploitatie van afvalwaterzuivering, 28% op de inrichting en het beheer van het watersysteem, 13% op aanleg en onderhoud van waterkeringen en 19% op de overige beleidsvelden. Uitgaven aan aanleg en onderhoud van waterkeringen vormen een relatief gering deel van de totale uitgaven, maar dit aandeel is wel toegenomen als gevolg van de waterschaps­bijdrage aan het Hoogwater­beschermings­programma: van 5% in 2011 naar 13% in 2017.

Figuur 6

Exploitatiekosten 2017 naar beleidsvelden

Provincies, gemeenten en maatschappelijke organisaties

Provincies

De provincies leveren op verschillende manieren een bijdrage aan het Deltaprogramma: in de vorm van personele inzet in de verschillende programmateams of de eigen organisatie, met financiële bijdragen aan deelprogramma’s of met bijdragen aan onderzoek of maatregelen. Provincies zetten zich vooral in voor het verbinden van de verschillende opgaven in hun gebied met de opgaven van het Deltaprogramma en voor de regie op Waterbeschikbaarheid. De omvang van de inzet – personeel en financieel – verschilt per gebied en hangt samen met de provinciale belangen die in de regio aan de orde zijn. 

Verschillende provincies, waaronder Gelderland en Noord-Brabant, zetten personeel en procesgeld in voor het realiseren van de deltabeslissing Waterveiligheid. Ook dragen provincies bij aan verschillende uitvoeringsprojecten, bijvoorbeeld door andere opgaven mee te koppelen met de waterveiligheids­opgave. Dit gebeurt bijvoorbeeld in Groningen (dijkversterking met kansen voor natuur) en in Zeeland, Utrecht, Gelderland en Zuid-Holland (waar provincies proactief kansen zoeken om dijkversterkingen te koppelen met andere ruimtelijke opgaven zoals stedelijke ontwikkeling, recreatie, natuur en cultuurhistorie). De provincies Gelderland, Noord-Brabant, Overijssel, Zuid-Holland en Limburg zijn betrokken bij de programma’s voor Rijn en Maas.

Alle provincies participeren actief in de zoetwaterregio’s, waarin Rijk, waterschappen, provincies en maatschappelijke partijen samenwerken aan de implementatie van de deltabeslissing Zoetwater. Provincie Zuid-Holland trekt bijvoorbeeld de nationale werkgroep Waterbeschikbaarheid en vervult een coördinerende rol in de zoetwaterregio West-Nederland. Provincie Noord-Brabant heeft een subsidie­regeling ingesteld voor projecten die leiden tot water­besparing. Provincie Flevoland zet in op het Actieplan Bodem en Water Flevoland, dat projecten omvat om het waterbergend vermogen van de bodem te vergroten. 

Ook ruimtelijke adaptatie is een onderwerp waarin de provincies een rol spelen. De provincies zijn verantwoordelijk voor het opstellen van regionale waterplannen en leggen in verordeningen normen vast voor wateroverlast. Ook op andere manieren zetten provincies zich in voor ruimtelijke adaptatie. Provincie Utrecht onderzoekt bijvoorbeeld hoe projecten in die provincie kunnen bijdragen aan een klimaatadaptieve openbare ruimte. Provincie Zeeland werkt aan het water­robuust maken van de vitale en kwetsbare functies. Provincie Zuid-Holland heeft een klimaatatlas uitgebracht die alle informatie over de effecten van klimaatverandering en bodemdaling laat zien in storymaps, om beleid en bestuurlijke besluitvorming te ondersteunen. Ook provincie Gelderland heeft een klimaatatlas gemaakt. 

Gemeenten

Gemeenten gaven in 2015 € 1,56 miljard uit aan stedelijk waterbeheer. Dat is gemiddeld € 92 per inwoner. Dit is niet het bedrag dat elke inwoner betaalt, omdat ook bedrijven bijdragen en de kosten per gemeente verschillen. Ongeveer een derde van het bedrag besteden de gemeenten aan rente en aflossing van leningen voor eerder aangelegde voorzieningen. Iets minder dan de helft besteden ze aan het beheer van de rioolstelsels en andere voorzieningen voor afvalwater, grondwater en regenwater. In het licht van de potentiële schadelast voeren gemeenten hun investeringen nu al op om wateroverlast te beperken (van € 200 miljoen in 2014 naar € 225 miljoen in 2015). Dit komt boven op de gemeentelijke investeringen in bijvoorbeeld riolering (€ 650 miljoen per jaar) en het beperken van de overlast door de stijging van het grondwaterpeil (toename met ruim 20% naar € 36 miljoen per jaar). Gemeenten zullen deze extra investeringen de komende jaren continueren en verder uitbreiden. In de uitvoering wordt ook aandacht besteed aan de synergie tussen de investeringen in het regionaal watersysteem, de bebouwde omgeving en de provinciale investeringen in natuur.


Zelfrealisatie Grensmaas

Het project Grensmaas is een groot rivierproject in Limburg. De werkzaamheden strekken zich uit over een traject van 43 kilometer tussen Maastricht en Echt-Susteren. De uitvoering is in handen van Consortium Grensmaas. Het project levert langs de Maas meer bescherming tegen hoogwater op. Het risico op een overstroming wordt vijf keer zo klein door verbreding van het stroombed van de Maas en verlaging van de oevers. Bovendien krijgt Zuid-Limburg een nieuw natuurgebied langs de rivier van zo’n 1.000 hectare. De uitvoering is in 2008 van start gegaan in Itteren. Inmiddels zijn de locaties Borgharen en Geulle aan de Maas klaar.

De uitvoering van het project is bijzonder. Consortium Grensmaas voert het werk voor eigen rekening en risico uit. Het gaat om een zogenaamd zelfrealisatieproject. De overheid is geen opdrachtgever, maar partner. Provincie, Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Milieu (verenigd in Rijkswaterstaat Maaswerken) zien erop toe dat het Consortium de afspraken naleeft uit het uitvoeringscontract dat in 2005 is ondertekend. De uitvoering van de rivierverruiming en de natuurontwikkeling, die ongeveer € 550 miljoen kost, wordt grotendeels betaald met de opbrengst van zo’n 54 miljoen ton grind en 10 miljoen ton zand. In het gebied zijn veel bijzondere archeologische resten aangetroffen. Consortium Grensmaas heeft het archeologisch onderzoek gefinancierd en voorziet de locaties van cultuurhistorische informatie via wandel- en fietsroutes en een informatiecentrum. 


  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018