4.8

Hoge Zandgronden Zuid en Oost

Implementatie zoetwater

De voorkeursstrategie Hoge Zandgronden richt zich op zuinig gebruik en conservering van water, optimalisatie van de wateraanvoer en aanpassingen aan de gevolgen van klimaatverandering zoals droogte en wateroverlast.


De voorkeursstrategie Hoge Zandgronden

Zie DP2015, voorkeursstrategie Hoge Zandgronden.

Op schema

De voorkeursstrategie voor de Hoge Zandgronden krijgt invulling met een groot aantal maatregelen. Voor iedere maatregel afzonderlijk gelden geen mijlpalen: ze zijn onderdeel van de gebiedsgerichte programmering van partners. Vaak is meekoppelen met andere opgaven noodzakelijk om tot uitvoering te komen. 

In 2016 hebben de waterschappen zich vooral gericht op de integrale planvoorbereiding en uitvoering van projecten. De integrale planvoorbereiding kost meer tijd dan voorzien. Naar verwachting zullen de waterschappen deze vertraging de komende jaren inhalen. De waterschappen in regio Oost verwachten dat ze eind 2017 ongeveer 35% van de maatregelen uit het werkprogramma hebben uitgevoerd. In de regio Zuid gaat in 2017 naar verwachting een aanzienlijk deel van de maatregelen van waterschappen en andere partijen in uitvoering.Inmiddels is gestart met de uitvoering, zoals Gewenst Grond- en Oppervlaktewater Regime (GGOR) Leigraaf en GGOR Biesenloop (beide Waterschap Aa en Maas), Zandwetering Schalkhaar (Waterschap Drents Overijsselse Delta) en herstel beekdalen (waterschappen Vechtstromen, Rijn en IJssel en Brabantse Delta). Waterschap Vallei en Veluwe investeert in projecten onder de noemer Klimaatactieve Stad. De verwachting is dat in 2017 ook de landbouw en terrein­beherende instanties maatregelen in uitvoering nemen, dankzij de Realisatiestrategie.


Realisatiestrategie

Realisatiestrategie voor ZON-maatregelen. ZON staat voor Zoetwatervoorziening Oost-Nederland.

De uitvoering van zoetwatermaatregelen vraagt samenwerking met medeoverheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Een aantal partijen in de regio Oost had nog geen maatregelen ingediend voor het uitvoeringsprogramma (BOK Zoetwater), maar wil daar nu wel aan bijdragen, waaronder Vitens. De regio Zuid heeft 20% van het totale budget gereserveerd voor dergelijke ‘nieuwkomers’. De provincies Noord-Brabant en Limburg hebben hiervoor in 2016 de regeling ‘overige doelgroepen’ vastgesteld. In 2016 hebben de nieuwkomers ruim 40 voorstellen ingediend. Twaalf projecten zijn gegund en gaan in 2017 in uitvoering. In 2017 volgen de laatste tenders. Daarmee zal het budget dat de regio Zuid tot en met 2021 beschikbaar heeft al in 2017 geheel beschikt zijn en gaan alle projecten van gemeenten, landbouwpartijen, natuurterreinbeherende organisaties, waterbedrijven en bedrijfsleven van start.

De aanvoer van water uit het hoofdsysteem via de Noordervaart in Limburg blijkt meer tijd en geld te kosten dan aanvankelijk geraamd. Voor uitbreiding van de Noordervaart is een aantal kostbare ingrepen bij objecten nodig. De meerkosten van het project zijn al beduidend teruggebracht door ‘slimme combinaties’ van maatregelen voor de scheepvaart, de waterveiligheid en de aanvoer van water. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (DGRW en Rijkswaterstaat) werkt samen met de regio aan een oplossing.

De uitvoering van de klimaatpilots, zoals de Slimme Stuw (SAWAX), en kennisprogramma Lumbricus verlopen volgens planning.

Op koers

Er is momenteel geen reden om de voorkeursstrategie bij te stellen. Begin 2017 is voor de Hoge Zandgronden Regio Zuid een knelpuntenanalyse voor de waterbeschikbaarheid (quick scan) uitgevoerd op basis van de aangepaste KNMI-scenario’s. De omvang van watertekorten lijkt af te nemen, maar in de toekomst is nog steeds sprake van watertekort. Waterverdeling wordt relevanter, zowel in ruimte als in de tijd. Vooralsnog worden geen nieuwe vlakdekkende modelleringen uitgevoerd. De resultaten van het onderzoek worden wel gebruikt in de gebiedsgerichte modelleringen en thematische pilots, zoals de provinciale grondwaterbalans van Noord-Brabant. Ook lopende en op te starten integrale gebiedsprocessen maken gebruik van de resultaten.

Integrale aanpak

Een integrale aanpak, zoals ook voorgesteld in de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater, is voor de Hoge Zandgronden al de gebruikelijke manier van werken: verschillende doelen voor waterkwaliteit en -kwantiteit samenbrengen (grond- en oppervlaktewater), een robuust watersysteem inrichten, inspelen op alle aspecten van klimaatverandering en maatregelen verbinden met andere belangen van gebruikers.


Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater

De opgaven en maatregelen voor het optimaliseren van de zoetwaterbeschikbaarheid en het beperken van wateroverlast hangen sterk met elkaar samen. Voor beide opgaven is meer ruimte nodig door inrichtings- en beheermaatregelen te treffen en het land- en ruimtegebruik beter af te stemmen op het functioneren van het (grond)watersysteem. Het Deltaplan Hoge Zandgronden had deze integrale benadering al in gang gezet. De wateroverlast in de zomer van 2016 heeft het besef versterkt en de urgentie van een integrale aanpak in het gebied vergroot. De integrale aanpak bestaat eruit de maatregelen voor Waterbeschikbaarheid en ruimtelijke adaptatie in nauwe samenhang uit te werken en uit te voeren.

Participatie

Samenwerking met gebruikers stond centraal op de start­bijeenkomsten voor de uitvoering in de regio’s Oost en Zuid. Maatschappelijke partijen en organisaties presenteerden daar ideeën voor een robuustere zoetwatervoorziening. Onderdeel van de projectmatige werkwijze is altijd een dialoog met grondeigenaren en andere stakeholders.

In de regio Zuid denken gebruikers al vanaf het begin mee in de klankbordgroep, de projectgroep Deltaprogramma Hoge Zandgronden Zuid (DHZ) en de Maas-stuurgroep (RBOM-DHZ). Aandachtspunt is bredere betrokkenheid van gemeenten bij het proces van Waterbeschikbaarheid. Waarschijnlijk biedt een koppeling met klimaatadaptatie daar ook kansen voor. Dit vraagt goede afstemming met het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie en de bestaande werkeenheden voor het Bestuurs­akkoord Water. Positief is dat de provinciale regelingen voor partijen die nog geen projecten hadden ingediend in de regio Zuid veel projecten van gemeenten hebben opgeleverd en dat verschillende projecten in 2017 van start gaan (zie Op schema). Ook de agrarische sector heeft meer voorstellen ingediend. In de regio Oost zijn de agrarische sector en de terreinbeheerders vaste partners in het Regionaal Bestuurlijk Overleg, evenals het drinkwaterbedrijf. Deze gebruikers hebben actief meegewerkt aan de Realisatie­strategie voor ZON-maatregelen.


ZON-maatregelen

ZON staat voor Zoetwatervoorziening Oost-Nederland.

Implementatie ruimtelijke adaptatie

Waterschappen hebben in 2017 gebiedsgerichte maatregelen geprogrammeerd voor een robuuste inrichting van het watersysteem en aanpassingen aan langere periodes van droogte, zo veel mogelijk in combinatie met maatregelen tegen wateroverlast uit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie.

Eindhoven heeft in 2017 een klimaatplan vastgesteld met doelen en plannen voor klimaatmitigatie en -adaptatie en de acties voor de komende jaren. De stad wordt onder meer klimaatbestendiger door watersystemen terug te brengen en nieuwe groene en blauwe structuren aan te leggen. Eindhoven zet al enige tijd in op het vergroenen van de openbare (en particuliere) buitenruimte om de hoeveelheid verharding in de stad te verminderen en de kwaliteit van het groen en de biodiversiteit te vergroten.


Versneld aan de slag met klimaatadaptatie – Uitnodiging Zuid-Nederland

In juni 2016 werden delen van Limburg en Noord-Brabant getroffen door extreme regen en hagel. Waterschappen, provincies en gemeenten hebben de gebeurtenissen samen geanalyseerd en besloten om versneld aan de slag te gaan met klimaatadaptatie. Dat heeft geleid tot de Uitnodiging Zuid-Nederland: versneld aan de slag met klimaatadaptatie, een appèl op alle partijen in de regio en het Rijk om bij te dragen aan het klimaatrobuust en waterbestendig maken van de regio. De uitnodiging beschrijft ‘het moeten’ (er is sprake van een urgente en acute opgave), het ‘willen’ (de regio ziet veel kansen om wateropgaven te combineren met andere ruimtelijke opgaven) en het ‘kunnen’ (regionale initiatieven versnellen en intensiveren). De overheden willen de bijdragen onder meer besteden aan een grotere capaciteit van watersystemen, het 'verkoelen' van hitteplekken in de stad, het vergroenen van de openbare ruimte, betere opvang van regenwater en meer mogelijkheden om water in de bodem te laten infiltreren.


  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018