4.1

IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied

De essentie van de deltabeslissing IJsselmeergebied is tweeledig: handhaving van het gemiddelde winterpeil tot 2050 voor de waterveiligheid en toepassing van flexibel peilbeheer voor de zoetwatervoorraad. Voor de voorkeursstrategie Waterveiligheid zijn twee operationele maatregelen inzetbaar: spuien als het kan en pompen als het moet. Ook dijk­versterkingen zijn onderdeel van deze voorkeursstrategie. Hierbij krijgt meekoppelen met andere maatschappelijke functies en belangen steeds meer aandacht. Voor de IJssel-Vechtdelta zijn bovendien ruimtelijke maatregelen in voorbereiding om de waterveiligheid te vergroten. De crisisbeheersing wordt versterkt en vraagt aanvullende inspanningen, met name op het vlak van interprovinciale evacuatiestrategieën.


deltabeslissing IJsselmeergebied

Zie DP2015, voorkeursstrategie IJsselmeergebied.

Implementatie waterveiligheid

Op schema

De implementatie van de deltabeslissing en voorkeursstrategie ligt op schema. Het plaatsen van pompen in de Afsluitdijk om de afvoercapaciteit te vergroten – onderdeel van het Project Afsluitdijk – wordt in 2018 gegund. De opdrachtnemer is verplicht om uiterlijk in 2022 de extra afvoercapaciteit operationeel te hebben. Het definitieve peilbesluit voor IJsselmeergebied, waarin het flexibel peilbeheer wordt vastgelegd, treedt naar verwachting begin 2018 in werking. De pompen en het peilbesluit zijn essentiële onderdelen van de deltabeslissing IJsselmeergebied.

De MIRT Onderzoeken Meerlaagsveiligheid (MLV) IJssel-Vechtdelta en Marken waren al in 2014/2015 klaar. De uitkomsten voor de IJssel-Vechtdelta hebben in 2016 een vertaling gekregen in een integrale uitvoeringsstrategie. Doel is de samenhang tussen dijkversterking, ruimtelijke inrichting en crisisbeheersing te verbeteren. Voor Marken bleek dijk­versterking (laag 1) de meest kosteneffectieve maatregel voor de waterveiligheid. De MIRT-verkenning dijkversterking Marken heeft inmiddels tot een principekeuze voor een dijkversterkingsvariant geleid en op dit moment loopt de planuitwerking. Naar aanleiding van het MIRT Onderzoek MLV Marken zijn in 2016 maatregelen voor crisisbeheersing (laag 3) verder uitgewerkt en geïmplementeerd. In 2017 krijgt dit een vervolg. Een nadere uitwerking van maatregelen in laag 2 moet duidelijk maken of deze op langere termijn op Marken zijn toe te passen.

Versterking van de Houtribdijk en de Markermeerdijk tussen Hoorn en Amsterdam (Deltaplan Waterveiligheid) is een belangrijke randvoorwaarde voor de waterveiligheid in het IJsselmeergebied. Oplevering vindt volgens planning uiterlijk in 2022 plaats. Versterking van de Afsluitdijk (Project Afsluitdijk) ligt ook op schema en is eveneens in 2022 klaar. In totaal wordt hiermee 88 kilometer primaire keringen versterkt.

Begin 2017 hebben Hoogheemraadschap Hollands Noorder­kwartier, provincie Noord-Holland en het ministerie van Infrastructuur en Milieu besloten de terinzagelegging van het Projectplan Waterwet en de andere plandocumenten voor de Markermeerdijk uit te stellen, om meer tijd te creëren voor het afronden van de participatie­trajecten in Uitdam en Durgerdam. De delta­commissaris heeft op verzoek van de betrokken overheden en andere betrokkenen op basis van een open en transparant proces een advies uitgebracht over de dijkversterking bij Uitdam (zie ook kader Regierol voor deltacommissaris bij verstering Markermeerdijken-Uitdam, paragraaf 2.2.4). Voor Durgerdam zal een apart Ontwerp Projectplan Waterwet worden opgesteld. Het participatieproces in Durgerdam is op verzoek van de betrokken overheden verlengd tot september 2018, om naast de waterveiligheidsopgave, ook andere ruimtelijke ambities en wensen mee te kunnen nemen. 

Op koers

Er is op dit moment geen aanleiding om de deltabeslissing of de voorkeursstrategie te herzien. De extra afvoercapaciteit in het spuicomplex bij Den Oever (installatie van pompen) komt volgens planning eind 2022 beschikbaar. Hiermee krijgt Rijkswaterstaat een extra operationele maatregel ter beschikking, naast het spuien onder vrij verval. 

Rijkswaterstaat brengt de effectiviteit van de combinatie van spuien en pompen in beeld door de waterstanden langjarig te meten. Die metingen zullen inzichtelijk maken of de gekozen voorkeursstrategie om bijstelling vraagt. Ook de externe ontwikkelingen die de Signaalgroep Deltaprogramma verkent worden daarbij betrokken.

De Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer (ISWP) heeft als doel meer inzicht te krijgen in de samenhang tussen waterafvoer, waterveiligheid en het peilbeheer in het IJsselmeergebied. Begin 2017 heeft de studie samenhangende strategieën voor het peilbeheer na 2050 opgeleverd en een methodiek voor de analyse van deze strategieën (fase 2). Fase 3 levert verfijning en uitbreiding van de methodiek en een nadere analyse van de strategieën op. De studie verloopt volgens planning.

Integrale aanpak

In het IJsselmeergebied ontstaan regionaal en lokaal integrale samenwerkingsverbanden. Door het Deltaprogramma zijn overheden, waterbeheerders, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven intensiever gaan samenwerking in de IJssel-Vechtdelta, Amsterdam-Westpoort en op Marken. Deze partijen wisselen onder meer kennis uit over water en ruimte en over klimaatverandering en verkennen gecombineerde oplossingen voor de ruimtelijke inrichting en de regionale economie. Het IJsselmeergebied is te groot om tot effectieve samenwerkings­verbanden voor het hele gebied te komen.

De aandacht voor meekoppelen bij dijkversterkingen heeft verschillende integrale oplossingen opgeleverd, zoals een stadsstrand bij Hoorn, een fietspad op de dijk Hoorn-Amsterdam, de ‘zachte’ versterking van de Houtribdijk, een surfstrandje bij Lelystad en een vismigratierivier bij de Afsluitdijk. Om het traditionele havengezicht bij Spakenburg te behouden, heeft het waterschap de veiligheidsopgave bij Spakenburg ingevuld met een flexibele waterkering: bij hoogwater drijft een wand omhoog die onder normale omstandigheden verborgen ligt in de kade.

In 2016 hebben Rijk en provincies gebiedsdialogen georganiseerd over de ruimtelijke samenhang tussen thema’s als klimaatadaptatie, energietransitie en natuur. Op basis hiervan stellen ze de Gebiedsagenda IJsselmeergebied 2050 op: een integraal perspectief met een adaptieve uitvoeringsagenda en een kennis- en innovatieagenda.

De veiligheidsregio’s, die een centrale rol in de crisisbeheersing vervullen, werken op basis van landelijke afspraken aan de rampenbeheersing. Ze hebben omvangrijke evacuatie-oefeningen georganiseerd op Marken (2016) en in de IJssel-Vechtdelta (2017). Uit de oefening op Marken blijkt dat de samenwerking tussen de veiligheidsregio’s bij calamiteiten intensivering verdient. 

Participatie

Om meekoppelkansen bij dijkversterkingen in het IJsselmeer­gebied in beeld te brengen, worden meerdere bijeenkomsten georganiseerd voor de jaarlijkse consultatie over het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dit gebeurt in verschillende delen van het gebied om recht te doen aan de diversiteit van vraagstukken en betrokkenen. 

In het IJsselmeergebied komt participatie van betrokken partijen vooral in de projecten tot stand. De participatie van bewoners, organisaties op het gebied van natuur en landschap en medeoverheden loopt goed. Het betrekken van het bedrijfsleven blijft echter lastig. Rond de versterkingsopgave van de Afsluitdijk doet het bedrijfsleven wel mee aan diverse private initiatieven.

In Amsterdam-Westpoort en de IJssel-Vechtdelta zoeken overheden in samenspraak met het bedrijfsleven toekomstvaste oplossingen in de lagen 2 en 3. In het MIRT onderzoek Pilot Meerlaagsveiligheid Marken hebben de bewoners daarover meegesproken.

Implementatie zoetwater (zoetwaterregio IJsselmeergebied)

De voorkeursstrategie voor zoetwater in het IJsselmeergebied bestaat uit een samenhangende set maatregelen in het hoofdwatersysteem (flexibel peilbeheer), de regionale watersystemen (optimalisatie) en bij gebruikers (zuiniger omgaan met water), om de zoetwatervoorraad in het IJsselmeergebied op orde te houden.


voorkeursstrategie voor zoetwater

Zie DP2015, voorkeursstrategie zoetwater IJsselmeergebied.

Op schema

De invoering van flexibel peil ligt op schema. Als begin 2018 het nieuwe peilbesluit beschikbaar is en de benodigde vergunningen zijn afgegeven, is flexibel peilbeheer juridisch mogelijk. Rijkswaterstaat en de waterschappen testen voor de invoering de nieuwe informatie- en beslissystemen, onder meer met serious gaming, en stellen protocollen op voor het operationele peilbeheer in het hoofdwatersysteem en de regionale watersystemen.


nieuwe peilbesluit

Zie paragraaf 4.1, alinea Op schema bij Implementatie waterveiligheid.

De bestuursovereenkomst van de zoetwaterregio IJsselmeergebied omvat verschillende programma’s en maatregelen. De meeste liggen op schema, zoals de projecten Spaarwater (dat in vier van de vijf provincies plaatsvindt), Dwarsdiep en Optimalisatie Inlaten. In 2018 komen de tussenresultaten van Spaarwater 2 beschikbaar. Enkele projecten hebben vertraging opgelopen. Het project Gebiedsontwikkeling de Dulf-Merksen en omgeving loopt waarschijnlijk een jaar vertraging op, omdat de benodigde gronden nog niet beschikbaar zijn. Verschillende projecten uit de proeftuin van de waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest ontvangen subsidie van het Europese Plattelandsontwikkelingsprogramma POP3 en kunnen starten. 

De aanpak van waterbeschikbaarheid vordert in alle deelgebieden, maar niet alle organisaties zijn even ver. De urgentie wordt niet overal even sterk gevoeld. In een aantal gevallen wachten organisaties met het vaststellen van de waterbeschikbaarheid om aan te kunnen sluiten bij andere gebiedsprocessen.

Op koers

Vooralsnog is er geen aanleiding om doelen of maatregelen bij te stellen.


Verandering in de watervraag

Door de komst van een nieuw datacentrum van Google in de Eemshaven neemt de watervraag uit het IJsselmeer toe. Het waterschap en de provincie zijn in gesprek met Google om de watervraag zo veel mogelijk te beperken. De knelpuntenanalyse zal uitwijzen of deze situatie invloed heeft op de voorkeursstrategie.


Integrale aanpak

Veel zoetwaterprojecten hebben een integrale opzet. In de provincies Noord-Holland en Flevoland zijn integrale bodem-waterprogramma’s opgezet waarin de provincie, het water­schap en agrariërs werken aan oplossingen voor water­kwaliteit, -tekort en -overlast. In de hele regio integreren partijen de programma’s voor de Waterbeschikbaarheid met programma’s voor de Kaderrichtlijn Water en de aanpak van wateroverlast. In de noordelijke provincies is het Regionaal Bestuurlijk Overleg (RBO) geïntegreerd met het bestuurlijk overleg zoetwater.

Ook het thema economie heeft de aandacht: in de projecten Spaarwater, Gouden Gronden en Optimalisatie Inlaten worden uitgebreide economische analyses gemaakt. Vanaf 2017 voert Waternet een pilot uit met benutting van brak kwelwater voor drinkwaterproductie. Het is dan niet meer nodig het brakke kwelwater met een overmaat van Markermeerwater weg te spoelen. 

Participatie

In vrijwel alle zoetwaterprogramma’s participeren overheden en gebruikers. LTO en Waterbedrijf Groningen nemen deel aan het Ambtelijk overleg Zoetwaterregio IJsselmeergebied. Bestuurders van LTO, drinkwaterbedrijven, ondernemers en andere belanghebbenden hebben zich verenigd in het Regionaal Overleg IJsselmeergebied en hebben het Pact van het IJsselmeergebied ondertekend, met de intentie om samen met de betrokken overheden te werken aan maatregelen voor waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke adaptatie. In verschillende zoetwaterprojecten gebeurt dat al. Ook in de pilots Waterbeschikbaarheid werken de gebruikers mee (landbouw, natuur, gemeenten).

Voor het nieuwe peilbesluit IJsselmeergebied heeft Rijkswaterstaat een intensief proces met alle betrokkenen georganiseerd om tot een besluit te komen dat alle belangen zo goed mogelijk dient. Ook bij het operationaliseren van het peilbesluit en Slim Watermanagement denken water­beheerders en gebruikers actief mee. 

Implementatie ruimtelijke adaptatie

De adaptatiestrategie Waterbestendig Westpoort, gericht op vitale infrastructuur en kwetsbare functies, is in 2017 afgerond. De implementatie start naar verwachting in 2018. Westpoort (ten westen van Amsterdam) is de grootste benzine- en cacaohaven ter wereld en herbergt verschillende cruciale voorzieningen voor de stad en de regio, zoals infrastructuur voor elektriciteitsdistributie naar de stad en een kerosine­leiding naar Schiphol. Westpoort ligt boven NAP, maar een overstroming kan toch verstrekkende gevolgen voor de regio hebben. Uit de pilot en de klimaatstresstest blijkt dat de aanpak van deze overstromingsrisico’s te koppelen is met de aanpak van wateroverlast door hevige neerslag. Dit is ook van belang in de communicatie met bedrijven. Ondernemers stellen het op prijs als bij het bespreken van maatregelen tegen wateroverlast ook de risico’s van overstromingen worden benoemd. De gemeente pleit ervoor om wateroverlast en overstromingsrisico te koppelen bij de aanpak van nationale vitale en kwetsbare functies en past dit ook zelf toe in de eigen projecten. Droogte is geen opgave in Westpoort en op basis van de klimaatstresstest zijn geen meekoppelkansen met de aanpak van hittestress gevonden. 

Zwolle, Kampen, Zwartewaterland, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Veiligheidsregio IJsselland en de provincie Overijssel werken in het living lab Overijssel aan een waterveilige en klimaatbestendige IJssel-Vechtdelta, inclusief de bescherming van vitale en kwetsbare infrastructuur. De partijen doen ervaring op door projecten uit te voeren. De pragmatische aanpak heeft verschillende leerpunten opgeleverd: kijk extra goed naar de functies waar de overheid direct of via aandeelhouderschap zeggenschap over heeft, voed het bewustzijn en het verantwoordelijkheidsgevoel bij de beheerder van de vitale en kwetsbare infrastructuur (dat leidt tot commitment) en stop niet na een paar jaar, maar blijf hieraan werken. Provincie Overijssel zet in de nieuwe Omgevingsvisie de hoofdlijnen voor een waterrobuuste inrichting uit en vertaalt deze in de omgevingsverordening. Deze inzet past bij de ambitie om als een van de eerste provincies klimaatadaptief ingericht te zijn.

  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018