4.4

Maas

Implementatie en actualisatie waterveiligheidsaanpak

De voorkeursstrategie voor de Maas voorziet in veiligheid tegen overstromingen door een krachtig samenspel van dijkversterkingen en rivierverruiming. In 2016 heeft de Maasregio een regionaal voorstel aangeboden aan de minister van Infrastructuur en Milieu: een samenhangend pakket maatregelen voor de korte termijn, waarbij de vereiste waterveiligheid in combinatie met gebiedsontwikkelingen tot stand komt. De regio’s langs de Maas – Maasvallei en Bedijkte Maas – werken de voorkeursstrategie samen met het Rijk uit voor de lange termijn, op basis van de nieuwe veiligheidsnormen.


De voorkeursstrategie voor de Maas

Zie DP2015, voorkeursstrategie Rivieren.

Op schema

Rijk en regio hebben in het Bestuurlijk Overleg MIRT (BO MIRT) van oktober 2016 ingestemd met het Regionaal voorstel Maas met daarin elf maatregelen voor de korte termijn. Het voorstel omvat acht verkenningen en drie onderzoeken voor gebieds­projecten met rivierverruiming.

De verkenningen bestaan uit drie MIRT-verkenningen voor Oeffelt, Venlo en Ravenstein-Lith (de laatste twee omvatten ook dijkversterkingsopgaven) en vijf HWBP-verkenningen voor Thorn, Venlo-Velden, Baarlo, Arcen en Well (gericht op systeemherstel van de Maas). Alle verkenningen zijn gestart met een nadere probleemanalyse en analyses om tot oplossings­richtingen te komen. In de verkenningen wordt rivierverruiming in samenhang met dijkversterking en ruimtelijke en economische ontwikkeling van gebieden onderzocht. De komende jaren leidt dit tot voorstellen voor de planuitwerking. 

De drie MIRT Onderzoeken betreffen de gebieden Maasoeverpark bij ’s-Hertogenbosch-Maasdriel, Zuidelijk Maasdal bij Maastricht en de Lob van Gennep. De onderzoeken en uitwerkingen zijn gestart. Naar verwachting kan in het najaar van 2017 of in 2018 in het BO-MIRT een besluit genomen worden over het vervolg.

Ook de voorbereidingen voor dijkversterkingen uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma verlopen conform de programmering. Waterschap Limburg is voor negen dijk­trajecten verkenningen naar versterking van het bestaande tracé begonnen (verkenning Noordelijke Maasvallei). De inhoudelijke uitwerking en de communicatie met de omgeving zijn begonnen. Om tot een keuze voor de hoogte van dijken te komen, is er een analyse gemaakt van rivier­verruimings­maatregelen die redelijkerwijs onderdeel zullen zijn van de langetermijn­strategie voor de Maas. De resultaten vormen de basis voor het ontwerp van de dijkversterkingen die binnenkort tot uitvoering moeten komen. Zo is een onderbouwd voorstel voor dijkhoogten tot stand gekomen dat goed uitlegbaar is en inspeelt op de mix van maatregelen – rivierverruiming en dijkversterking – waarover in 2018 afspraken worden gemaakt. 

Op koers

In de voorkeursstrategie voor de waterveiligheid ligt de focus op de eerste laag van meerlaagsveiligheid (preventie), zowel voor de korte als de lange termijn. De maatregelen in het Regionaal voorstel Maas 2016 vormen een eerste stap naar het oplossen van de waterveiligheidsproblematiek. Op basis van inschattingen voor de periode 2017-2030 en een eerste doorkijk naar de periode 2030-2050 is het de verwachting dat circa 75% van de maatregelen in de tweede periode tot uitvoering moet komen om in 2050 alle keringen aan de nieuwe normen te laten voldoen. Dit is een grote opgave die vanaf 2030 een aanzienlijke versnelling van het tempo vereist.

In het project Ambitie Rivieren werkt de Maasregio samen met het Rijk aan het actualiseren van de voorkeursstrategie. Het doel is een realistisch en uitvoerbaar voorstel voor de combinatie van dijkversterking en rivierverruiming op de lange termijn: de Adaptieve Uitvoerings­strategie Maas. De landelijke afspraak (voor Maas en Rijntakken) is dat de langtermijn­ambitie wordt vastgelegd in de vorm van een waterstandslijn voor 2050, die het uitgangspunt vormt voor dijkversterking en rivierverruiming. Op dit moment vindt een actualisatie en uitwerking van de voorkeursstrategie Maas plaats, onder meer op basis van de veiligheidsnormen die sinds 1 januari 2017 van kracht zijn. Dit gebeurt in regioprocessen voor de Maasvallei en de Bedijkte Maas, met de provincies Limburg en Noord-Brabant als trekkers. Alle waterschappen en gemeenten doen hieraan mee. De regioprocessen leveren in 2017 mogelijke maatregelen­pakketten met rivierverruiming op. Deze pakketten vormen input voor een Maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) voor de Maas. De MKBA, die onder nationale coördinatie tot stand komt, is een bouwsteen voor de bestuurlijke besluitvorming van Rijk en regio over de Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas, die volgens de huidige planning in 2018 gereed is. De bestuurlijke besluitvorming betreft de bandbreedte voor de in de toekomst vast te leggen waterstandslijn, financiering van het geheel, de governance bij rivierverruiming en de start van de (planologische) verankering van maatregelen.

Integrale aanpak

De Maasregio houdt waar mogelijk rekening met ambities op andere terreinen. De maatregelen uit het Regionaal voorstel Maas krijgen invulling als integrale gebiedsprojecten. Gemeenten, provincies en waterschappen brengen samen met belanghebbenden meekoppelkansen in beeld in de onderzoeken en verkenningen. Meekoppelen vereist in de regel aanvullende financiering. Kansen voor meekoppelen met de hoogwaterveiligheidsmaatregelen betreffen bijvoorbeeld de ontwikkeling van de industriehaven in het project Venlo, en natuur en recreatie in het project Ravenstein-Lith. Ruimtelijke kwaliteit is integraal onderdeel van de voorkeursstrategie voor de Maas, net als bij de Rijn. 

Participatie

De participatie richtte zich het afgelopen jaar op een inventarisatie van de belangrijkste kansen en issues in de verkenningen en onderzoeken. De overheden organiseren hiervoor op projectniveau participatiebijeenkomsten voor alle belanghebbenden. De Stuurgroep Deltaprogramma Maas raadpleegt hiervoor de Klankbordgroep Maas. In de regioprocessen Maasvallei en Bedijkte Maas worden de bestuurlijke achterbannen geconsulteerd (gemeenteraden, algemene vergadering van de waterschappen en Provinciale Staten).

Waterschap Limburg is bijvoorbeeld al met de omgeving in gesprek gegaan over de dijkversterkings- en dijkverleggings­projecten voordat het waterschap zelf de precieze locatie en wijze van versterking had uitgewerkt. Het participatietraject verloopt via omgevings­werkgroepen, ontwerpateliers en informatiebijeenkomsten. Alle belangen in het gebied zijn vertegenwoordigd, met onder meer bewoners, bedrijfsleven, natuurorganisaties en landbouw. Dit levert zeer goede resultaten op.

Bestuurders van de verschillende overheden participeren in projectgebonden stuurgroepen. Belanghebbenden en belangenorganisaties werken mee aan oplossingen in bijvoorbeeld atelierbijeenkomsten. Daarnaast krijgen betrokkenen informatie over de projecten via informatie­avonden, mailings, flyers of een websites. De communicatie­middelen hangen af van de aard en de omvang van de projecten. 

Aan de Klankbordgroep Maas nemen ook bovenregionale belangenorganisaties deel. Deze groep stemt de besluit­vorming over Maasbrede vraagstukken af. 

Implementatie zoetwater (zoetwaterregio Rivierengebied)

Implementatie ruimtelijke adaptatie

Partijen in Noord-Brabant en Limburg hebben in het voorjaar van 2017 gezamenlijk de Uitnodiging Zuid-Nederland: versneld aan de slag met klimaatadaptatie uitgebracht en aangeboden aan de deltacommissaris en het ministerie van Infrastructuur en Milieu (zie paragraaf 4.8, kader Versneld aan de slag met klimaatadaptatie - Uitnodiging Zuid-Nederland).


Wateroverlast juni 2016: stresstest voor klimaatbestendigheid

In de hele maand juni van 2016 viel extreem veel regen in het gebied tussen Tilburg en Venlo. Lokaal viel er die maanden meer dan 300 mm, vijf keer zo veel als gemiddeld in juni. Ook in de nieuwste klimaatscenario’s van het KNMI is 300 mm regen in één maand een extreme situatie. Sloten, beken en rioleringen overstroomden. Er was veel schade en overlast, vooral bij agrariërs.

Deze calamiteit is te zien als stresstest voor de toekomst­bestendigheid van het watersysteem. Klimaatverandering gaat meer extreme perioden brengen. Waterschap De Dommel heeft daarom zijn aanpak, het beleid en de inrichting van het gebied nauwkeurig bestudeerd, zowel voor de stad als voor het buitengebied. Zijn we goed voorbereid voor het klimaat van 2050? Kunnen we perioden met wateroverlast en droogte aan? Het waterschap heeft boeren, burgers, experts, studenten en ambtenaren gevraagd mee te denken. Dit heeft het actieplan Leven-de-Dommel opgeleverd, met 24 concrete maatregelen. Het waterschap heeft het plan op 19 april 2017 vastgesteld en trekt de komende jaren bijna € 15 miljoen euro extra uit om het watersysteem klimaatbestendiger te maken.


  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018