4.5

Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta

Implementatie waterveiligheid

De voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta is gericht op een klimaatbestendig veilige, ecologisch veerkrachtige en economisch vitale delta. Voor de kust en de Oosterschelde geldt ‘zacht waar het kan, hard waar het moet’. Waar mogelijk vindt koppeling plaats met ecologische en andere ruimtelijke ambities. Het Vlaams Gewest en Nederland werken in de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie (VNSC) aan een gezamenlijke ‘Agenda voor de Toekomst’ voor het Schelde-estuarium. De Zeeuwse overheden werken onder meer samen aan normen voor binnendijken die als buffer kunnen dienen bij overstromingen en aan crisisbeheersing.


Zuidwestelijke Delta

Zie DP2015, voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta.

Op schema

Vrijwel alle projecten voor de waterveiligheid in de Zuidwestelijke Delta liggen op schema. Hieronder volgt een toelichting op een aantal van deze projecten. 

De dijkversterkingen uit het Hoogwater­beschermings­programma verlopen volgens planning. In 2017 zijn drie dijkversterkingen op Schouwen-Duiveland afgerond: Burghsluis-Schelphoek, Boerderij de Ruyter/Flaauwershaven en Zierikzee-Bruinisse. 

Het suppletieprogramma voor de kust en de Westerschelde heeft als doel het zandige systeem in een duurzaam evenwicht te houden met de zeespiegelstijging. Het programma wordt volgens planning uitgevoerd. Het programma Kustgenese 2.0 en de VNSC-werkgroep Kustveiligheid Westerscheldemonding onderzoeken hoe de zandbalans zich op lange termijn ontwikkelt. De resultaten komen beschikbaar in 2018 (VNSC) en 2020 (Kustgenese 2.0). In de Oosterschelde zijn zand­suppleties de effectiefste maatregel om zandhonger te bestrijden en het intergetijdengebied te behouden. In de winter van 2017/2018 wordt een zandsuppletie op de Roggenplaat uitgevoerd.

In het voorjaar van 2017 is de eindrapportage van het MIRT Onderzoek Integrale Veiligheid Oosterschelde (IVO) afgerond. Hieruit blijkt dat de Oosterscheldekering de maatgevende hoogwaters tot 2050 kan tegenhouden, uitgaande van een zeespiegel­stijging tot maximaal 85 cm tot 2100. Tot 2050 is dan alleen aanpassing van de verharding van het sluisplateau nodig (vanwege overslaand water) en mogelijk versterking van een deel van de steenzetting op de dijken van Tholen en de Oesterdam (of aanpassing van het voorland op die plaatsen). De Oosterscheldekering moet ook vaker sluiten: van gemiddeld één keer per jaar nu tot tien keer per jaar bij een zeespiegel­stijging van 60 cm, en 100 keer per jaar bij een zeespiegel­stijging van 125 cm. Dit kan serieuze consequenties hebben voor de ecologie en het ruimtegebruik. Als de zeespiegel meer dan 50 cm stijgt, zijn waarschijnlijk ook aanpassingen aan onderdelen van de Oosterscheldekering nodig. Deltaprogramma 2020 zal over deze mogelijke consequenties en aanpassingen rapporteren.

Het Vlaams Gewest en Nederland werken in de VNSC aan een toekomstvisie voor de duurzame ontwikkeling van het Schelde-estuarium (Agenda voor de Toekomst). Het onderzoek hiervoor loopt volgens planning. Een van de vragen is hoe slim(mer) sedimentbeheer kan bijdragen aan een betere balans tussen veiligheid, toegankelijkheid en natuur in het estuarium. In 2018 maakt de VNSC samen met de stakeholders de eindbalans van het eerste onderzoeksprogramma op. 

De veiligheidsregio actualiseert de crisisplannen voor over­stromingen in Zeeland met de nieuwste inzichten, op basis van de handreikingen van het landelijke project Water en Evacuatie. Alle betrokken Zeeuwse partijen (overheden, bedrijven, belanghebbenden) werken hieraan mee. De plannen zijn in 2018 gereed.

Op koers

Op dit moment is er geen reden om de voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta bij te stellen. 

Integrale aanpak

Voor de Zuidwestelijke Delta is een integrale aanpak de kern van de strategie. Overal is het uitgangspunt: ecologisch veerkrachtig, economisch vitaal en klimaatbestendig veilig. Voor het Deltaplan Waterveiligheid is het al gebruikelijk om tijdig de meekoppelkansen in beeld te brengen. Dit heeft onder meer meekoppelkansen bij Sint-Annaland (Tholen) en Hansweert en Yerseke (Zuid-Beveland) opgeleverd. In het kader van Meer met Dijken Doen hebben bestuurders een top tien van projecten vastgesteld waarin synergie mogelijk is tussen dijkversterkingsprojecten van het waterschap en ruimtelijke projecten van gemeenten. Een voorbeeld is de herstructurering van het havengebied van Sint-Annaland, waarbij ook de gemeente voorfinanciert. 

Een ander goed voorbeeld van een integrale benadering van waterkeringen is de pilot met vijf getijturbines in een opening van de Oosterscheldekering. De industriële partners van het consortium voor de centrale willen bestaande technologie doorontwikkelen om tot een toepassing te komen met een brede maatschappelijke acceptatie, door ook te letten op kwetsbare natuurwaarden en de eisen voor waterveiligheid en waterkwaliteit. De kennisinstituten Wageningen Marine Research, Deltares, TU Delft en Universiteit Utrecht werken samen om de effecten op getij, ecologie en zandhonger in beeld te brengen. Het Nationaal Park Oosterschelde en de natuurorganisaties volgen het project intensief. De planning is om in 2018 een tweede set getijturbines in een andere doorlaatopening te installeren. De turbines voorzien via het Delta-netwerk circa 1.000 Zeeuwse huishoudens van stroom.

Participatie

De mate van participatie hangt af van de aard van het project. De participatie in de Zuidwestelijke Delta varieert van samen onderzoeken tot samen uitvoeren en cofinancieren.

Participatie is in de Zuidwestelijke Delta al lang geleden begonnen. De ambitie en de doelen voor het gebied zijn samen met de omgeving tot stand gekomen. Een Deltacommunity denkt en werkt actief mee. Elk jaar komen er vier nieuws­brieven uit en de jaarlijkse werkconferentie en netwerkdag ondersteunen de gezamenlijkheid. In de Adviesgroep Zuidwestelijke Delta geven gemeenten en maatschappelijke organisaties op het gebied van natuur, milieu, scheepvaart, recreatie en landbouw advies aan het Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta. De groep heeft onder meer een gebiedsvisie opgesteld voor Grevelingen en Volkerak-Zoommeer, die is opgenomen in de ontwerp-Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer. De Adviesgroep heeft het initiatief genomen om in 2017 de participatie bij een aantal inhoudelijke thema’s te versterken. 

Het Vlaams Gewest en de Nederlandse overheden hebben de Schelderaad ingesteld om de relevante stakeholders proactief te betrekken bij de ontwikkeling van beheervormen en beleid voor het Schelde-estuarium. Aan deze raad nemen onder meer de Scheldehavens, regionale en lokale overheden, werkgevers en landbouw- en natuurorganisaties deel. In 2016 lag de focus op het delen van de tussenresultaten van het onderzoeks­programma, onder meer via het VNSC-Schelde­symposium van november 2016, digitale nieuwsbrieven, zogenoemde Scheldetopics en het jaarlijkse Scheldemagazine (zie www.vnsc.eu/publicaties).

Ook cofinanciering is een vorm van participatie. Een voorbeeld is de zandsuppletie op de Roggenplaat: de financiering voor dit project is geregeld met bijdragen van burgers (via crowd­funding), Natuurmonumenten, Het Zeeuwse Landschap, acht gemeenten, provincie Zeeland, het Rijk en Europese subsidie (INTERREG). 

Implementatie zoetwater (zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta)

De voorkeursstrategie voor zoetwater in de Zuidwestelijke Delta is gericht op behoud van voldoende externe zoetwater­aanvoer (ook bij veranderend klimaat) en zo mogelijk betere benutting van het beschikbare water. Belangrijk onderdeel is het in stand houden of verbeteren van de zoetwateraanvoer via de Biesbosch, het Hollandsch Diep en het Haringvliet. De basis voor maatregelen zijn afspraken over de Waterbeschikbaarheid tussen waterbeheerders en -gebruikers. De zoetwater­voorziening hangt sterk samen met het ontwikkel­perspectief uit de Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer.


Zuidwestelijke Delta

Zie DP2015, voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta.

Op schema

In de Bestuursovereenkomst Zoetwater voor de Zuidwestelijke Delta staan de maatregelen en pilots voor een robuuste zoetwatervoorziening. Deze lopen vrijwel alle volgens planning. De maatregel Roode Vaart in Zevenbergen is eind 2018 klaar. Evides Waterbedrijf treft voorbereidingen om het spaarbekkensysteem in de Biesbosch robuuster te maken. Enkele pilots van de Proeftuin Zoetwater Zuidwestelijke Delta zijn afgerond. Resultaten zijn een kaart van de zoet-zout­verdeling in de Zeeuwse bodem, inzicht in de kansrijkheid van gebruik van brak omgevingswater als proceswater en kennis over de veredeling van verschillende aardappelgewassen voor zoute omstandigheden. De verkenning van een gebieds­freshmaker (zout grondwater vervangen door zoet grondwater) laat zien dat dit technisch mogelijk is. Een gebieds­freshmaker van ongeveer 25 ha kan een gebied van ongeveer 200 ha van zoetwater voorzien. De kostprijs van het water is in dat geval ongeveer 20% lager dan bij een kleine freshmaker met de schaalgrootte van één bedrijf. De rapportage beschrijft ook de organisatorische aspecten en financieringsopties die bij de opzet van een gebiedsfreshmaker komen kijken.

De besluitvorming over een robuuste zoetwateraanvoer uit de Biesbosch, het Hollandsch Diep en het Haringvliet en een eventuele alternatieve aanvoer naar gebieden rond het Volkerak-Zoommeer wacht op een besluit over de Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer. Het is daarom onzeker of fase 1 van de doorvoer Roode Vaart naar West-Brabant, Tholen en Sint Philipsland volgens planning in 2021 klaar zal zijn. Daarom beraden de vier betrokken regionale partijen zich over het proces en de bekostiging van de zoetwateraanvoer.

De drie provincies in de Zuidwestelijke Delta hebben een plan van aanpak voor het vaststellen van de Waterbeschikbaarheid en er lopen verschillende pilots. In 2017 komt de plan­uitwerking voor het herstel van de zoet-zoutscheiding in de Krammersluizen gereed.

Op koers

Er is op dit moment geen aanleiding om de voorkeurs­strategie te herzien. De verwachting is dat de doelen van de voorkeurs­strategie met de lopende en geplande maatregelen goed en tijdig te realiseren zijn. 

De koers voor Grevelingen en Volkerak-Zoommeer hangt af van de definitieve vaststelling van de Rijksstructuurvisie (RVG) en de komst van een alternatieve zoetwatervoorziening rond het Volkerak-Zoommeer die daarmee samenhangt. Het is nog niet gelukt de financiering van de maatregelen rond te krijgen. Dit heeft op dit moment geen consequenties voor de integrale voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta. De ontwerp-RGV en de bestuursovereenkomst tussen regio en Rijk over de ontwikkeling van Grevelingen en Volkerak-Zoommeer behouden vooralsnog hun status, en provincies, gemeenten en Rijk hebben de toegezegde bijdragen voorlopig nog gereserveerd. Dat sluit aan bij de intentieverklaring van de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater (onderdeel Grote Wateren).

Integrale aanpak

De mogelijkheden voor een integrale aanpak en meekoppel­kansen verschillen sterk per maatregel. Het robuuster maken van het Biesboschbekkensysteem biedt meekoppelkansen voor natuur. Realisatie van de Roode Vaart in Zevenbergen werd kansrijk doordat doelen van de gemeente Moerdijk, Waterschap Brabantse Delta, de provincies Zeeland en Noord-Brabant en het Rijk op het juiste moment samenkwamen.

Ook het aangepaste doorspoelbeheer in het Volkerak-Zoommeer en de innovatieve zoet-zoutscheiding bij de Krammersluizen met een luchtbellenscherm hebben een integraal karakter. Deze maatregelen bieden de volgende meekoppelkansen:

  1. betere vismigratiemogelijkheden bij de Krammersluizen;
  2. kortere passagetijden voor de beroepsvaart bij de Krammersluizen;
  3. minder energieverbruik voor zoet-zoutscheiding bij de Krammersluizen;
  4. opwekking en opslag van duurzame energie;
  5. meer mogelijkheden voor Slim Watermanagement in de Rijn-Maasmonding.

In 2017 is de planuitwerking van de zoet-zoutscheiding gereed.

De provincies wijzen in het kader van STRONG en in de Beleidsnota Drinkwater in samenwerking met de drinkwaterbedrijven Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s) aan om te komen tot een robuuste drinkwater­voorziening.

Participatie

De zoetwatermaatregelen uit de voorkeursstrategie hebben groot draagvlak bij de ondernemers en de maatschappelijke partijen in de Zuidwestelijke Delta. Deze partijen zijn onder meer vertegenwoordigd in de Adviesgroep Zuidwestelijke Delta, die het Gebiedsoverleg op het niveau van de voorkeursstrategie en de Bestuursovereenkomst Zoetwater gevraagd en ongevraagd adviseert.

De betrokkenheid van de omgeving verschilt per maatregel en is ook afhankelijk van de fase waarin een maatregel verkeert. Zo brengen omwonenden van de haven in Zevenbergen via zogenaamde werkateliers hun wensen voor de Roode Vaart in. Provincie Zeeland en Waterschap Scheldestromen geven samen invulling aan het Zeeuwse zoetwaterbeleid (Proeftuin Zoetwater) en het proces rond Waterbeschikbaarheid. Vertegen­woordigers van de recreatievaart brengen kennis in bij het onderzoek naar luchtbellenschermen in de Krammer­sluizen. Netwerkbeheerders en energieleveranciers denken mee over plannen voor het opwekken en opslaan van duurzame energie in dit sluizencomplex. 

Voorbeeldproject voor brede participatie is Waterpoort. Ondernemers, overheden en maatschappelijke partijen rond het Volkerak-Zoommeer zoeken hier op basis van een gezamenlijke agenda naar nieuwe ontwikkelingen op het gebied van water, natuur en erfgoed die de economische vitaliteit kunnen vergroten. 

Implementatie ruimtelijke adaptatie

Zeeland is een van de vier pilots van het landelijke programma Vitaal en Kwetsbaar. Provincie Zeeland, Rijkwaterstaat, het waterschap, gemeenten, de veiligheidsregio en Hogeschool Zeeland/University of Applied Sciences werken samen aan het programma Klimaatadaptatie Zeeland om de gevolgen van overstromingen, wateroverlast, droogte en hittestress te beperken. De provincie onderzoekt de elektriciteitsvoorziening en de chemie als belangrijke vitale en kwetsbare functies. De elektriciteitsvoorziening is cruciaal voor het blijven functioneren van de overige vitale en kwetsbare infrastructuur tijdens en na een overstroming. De chemische sector is relatief zwaar vertegenwoordigd in Zeeland. De komende twee jaar geven de partijen met verschillende onderzoeken invulling aan de stap ‘weten’. In 2019 ligt de nadruk op het handelings­perspectief (‘willen’ en ‘werken’). 

De Veiligheidsregio Zeeland is gestart met de gebieds­uitwerking voor vitale en kwetsbare functies, in afstemming met de eerdergenoemde pilot Vitaal en Kwetsbaar en het programma Klimaatadaptatie. Dit jaar start een impactanalyse om de effecten van overstromingen en ernstige wateroverlast op de vitale en kwetsbare functies zichtbaar te maken. Vervolgens onderzoeken provincie, waterschap, Rijkswaterstaat, veiligheidsregio, gemeenten en belang­hebbenden in het project Normering Regionale Waterkeringen welke binnendijken te benutten zijn om overstromingsrisico’s te beperken. In 2017 vertalen ze de ervaringen met de pilot op Noord-Beveland in een methode voor alle Zeeuwse dijktrajecten.

Gemeenten in Zeeland brengen de risico’s van klimaat­verandering in beeld met een klimaatstresstest. In Noord-Beveland is dit al gebeurd. De test geeft niet alleen inzicht in de mogelijke gevolgen van een overstroming, maar ook in de effecten van extreme neerslag, droogte en hitte. Er is een handreiking voor de klimaatstresstest beschikbaar. Het doel is dat alle Zeeuwse gemeenten in 2020 een beeld van de kwetsbaar­heden bij extreem weer hebben en een overzicht van mogelijke maatregelen om ongewenste effecten te verminderen. Ze kunnen hier bij ruimtelijke keuzen rekening mee houden.

Het huidige rekenmodel voor hittestress in de Klimaateffect­atlas is vooral gebaseerd op stedelijke gebieden. In het impactproject Ontwikkeling instrument hittestress voor steden en dorpen in het landelijk gebied (impactprojecten derde tranche) hebben Wageningen UR en Stichting CAS een rekenmodel ontwikkeld waarin ook regiospecifieke omstandig­heden een rol kunnen spelen. Het model wordt op dit moment in Zeeland getoetst. Begin 2017 hebben de gemeenten Vlissingen, Middelburg en Borsele meetapparatuur geplaatst. Analyse van de data geeft eind 2017 inzicht in de vraag of hittestress in het landelijk gebied van Zeeland voorkomt, of de nabijheid van de zee afkoeling geeft tijdens een hittegolf en waar droogteschade in de landbouw te verwachten is. Het eindresultaat van dit impactproject wordt in de Klimaateffect­atlas verwerkt, zodat andere landelijke regio’s de methodiek en de tool ook kunnen gebruiken.

  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018