2.2.3

Integrale aanpak

Het Deltaprogramma gaat de inrichting van Nederland beïnvloeden: bijna alle maatregelen hebben ruimtelijke gevolgen. Gezien het belang van ruimtelijke kwaliteit en het meekoppelen met andere ambities en opgaven is goede afstemming tussen ‘water’ en ‘ruimte’ nodig. Het toepassen van ruimtelijk ontwerp is hierbij een belangrijk hulpmiddel. Voor een goede kwaliteit van besluiten en plannen vraagt – ook binnen een thema – de samenhang tussen regionale en hoofdwatersystemen aandacht. Binnen het hoofdwatersysteem is bovendien de samenhang op nationale schaal relevant: keuzes in het Rivierengebied kunnen doorwerken in het IJsselmeergebied en Rijnmond-Drechtsteden; wat in de Nieuwe Waterweg gebeurt is van belang voor de Zuidwestelijke Delta.

Een van de aandachtspunten uit de evaluatie van de Deltawet is de manier waarop de integratie met andere ruimtelijke opgaven de komende periode te versterken is. Het kabinet en de bestuurlijke partners hebben de deltacommissaris gevraagd via de systematiek ‘meten, weten, handelen’ te monitoren of de focus op de wettelijke opgaven voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening en het streven naar een integrale aanpak in balans zijn.

Bij het streven naar integraliteit gaat de aandacht in het Deltaprogramma vooral uit naar het verbinden van de opgaven voor waterveiligheid en zoetwater met de ambities op andere terreinen, zoals scheepvaart, natuur, recreatie en de regionale economische ontwikkeling. In aanvulling daarop gaat het Deltaprogramma nadrukkelijker zoeken naar kansen om de opgaven voor waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke adaptatie onderling beter te verbinden. Dit krijgt vooral op regionaal en lokaal niveau invulling. Uit de voortgang die de gebieden en de thema’s aan de deltacommissaris hebben gerapporteerd, blijkt dat er verschillende goede voorbeelden zijn van een integrale aanpak. Vooral bij de opgaven voor ruimtelijke adaptatie en zoetwater is een integrale insteek de gangbare werkwijze. Bij de opgaven voor waterveiligheid worden op alle niveaus mogelijkheden voor meekoppelen geboden en gestimuleerd. Om de integrale benadering verder te kunnen invullen, is het van belang voldoende tijd te creëren; dit komt ook de kansen voor (mede)financiering ten goede.

Het is zaak dat provincies, waterschappen en gemeenten, in aansluiting op de investeringsagenda van IPO, UvW en VNG, bij de uitwerking van maatregelen die voortkomen uit het Deltaprogramma ook de mogelijkheden voor verduurzaming meenemen (energieneutraal, klimaatbestendig en circulair).

Het Deltaprogramma zet sinds 2016 projecten die water en ruimte verbinden op een kaart om uitwisseling van kennis en ervaringen te stimuleren.


Ruimtelijk ontwerp

De onafhankelijke commissie die in 2016 de Deltawet heeft geëvalueerd, komt tot een zeer positief oordeel en signaleert ook dat de opgaven van het Deltaprogramma nog sterker met andere ruimtelijke opgaven te verbinden zijn. Het kabinet heeft in zijn reactie aangegeven hier de komende jaren veel energie in te willen steken.

Ruimtelijk ontwerp is een belangrijk instrument om verbindingen te leggen: tussen belangen, tussen lokale, regionale en nationale ontwikkelingen en tussen langetermijnstrategieën en uitvoerings­projecten. Ruimtelijk ontwerp kan samenwerking tussen partijen faciliteren.

In 2017 werken de partners van het Deltaprogramma samen met Atelier X om ontwerp als instrument in te zetten voor de Rijntakken, Ruimtelijke adaptatie en het Deltaplan Waterveiligheid. Ook draagt Atelier X bij aan de Gebiedsagenda IJsselmeergebied, met ontwerp op het raakvlak van ruimte, klimaat en water. 

Atelier X is opgericht als onderdeel van de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp 2017-2020 en geeft een vervolg aan de inzet van ruimtelijk ontwerp en ontwerpersdie de afgelopen jaren via het Delta Ontwerpplatform heeft plaatsgevonden. Atelier X zet ontwerp in voor strategische agenda’s en complexe gebiedsontwikkeling, stimuleert kennis­ontwikkeling en verbindt de betrokken partijen. De resultaten van de ontwerpinzet in 2016 (via het Delta Ontwerpplatform) zijn met een online magazine ontsloten.


  1. Aanbiedingsbrief en adviezen deltacommissaris
  2. Inleidende samenvatting
    1. Doorwerken aan een duurzame en veilige delta
  3. Deel I Nationaal
  4. Voortgang van het Deltaprogramma
    1. Voortgang op basis van ‘meten, weten, handelen’
    2. Algemeen beeld van de voortgang
      1. Op schema
      2. Op koers
      3. Integrale aanpak
      4. Participatie
      5. Slagkracht van de regio’s
    3. Voortgang Waterveiligheid
    4. Voortgang Ruimtelijke adaptatie
    5. Voortgang Zoetwater
    6. Borging, kennis en innovatie, internationale samenwerking
      1. Borging
      2. Kennis
      3. Innovatie
      4. Internationaal
  5. Deltafonds
    1. Ontwikkelingen Deltafonds
    2. Middelen van andere partners
    3. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    4. Financiële borging van het Deltaprogramma
  6. Deel II Gebieden
  7. Voortgang per gebied
    1. IJsselmeergebied/zoetwaterregio IJsselmeergebied
    2. Rijnmond-Drechtsteden/­zoetwaterregio West-Nederland
    3. Rijn/zoetwaterregio Rivierengebied
    4. Maas
    5. Zuidwestelijke Delta/zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta
    6. Kust
    7. Waddengebied
    8. Hoge Zandgronden Zuid en Oost
  8. Deel III Deltaplannen
  9. Deltaplan Waterveiligheid
    1. Uitvoeringsprogramma’s
      1. Hoogwaterbeschermingsprogramma
      2. Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
      3. Ruimte voor de Rivier
      4. Maaswerken
      5. WaalWeelde
      6. Afsluitdijk
      7. Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en Vooroeverbestortingen Zeeland
    2. Rivierverruiming in samenhang met dijkversterking
    3. Onderzoeken volgend uit kennisagenda en in gebieden
  10. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  11. Deltaplan Zoetwater
    1. Maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland
  12. Kaart Deltaplan Zoetwater
  13. Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
    1. Inleiding
      1. Aanleiding
      2. Doel en status van het deltaplan
      3. Totstandkoming in gezamenlijkheid
    2. Context
    3. Stand van zaken ‘weten, willen, werken’
      1. Wateroverlast
      2. Hittestress
      3. Droogte
      4. Gevolgen van overstromingen
      5. Huidige aanpak
    4. Wat we gaan doen: versnellen en intensiveren
      1. Visie: van nu naar 2050
      2. Ambitie en aanpak
      3. Tussendoelen
      4. Raamwerk landsdekkende governance ruimtelijke adaptatie
      5. Financiering
    5. Bijlage 1: Actieprogramma
    6. Bijlage 2: Uitkomsten regiobijeenkomsten en rondetafelgesprekken
  14. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
  15. Colofon
    1. Colofon Deltaprogramma 2018
  16. Instructie gebruik Deltaprogramma 2018